Ders

Kalsiyum bozuklukları

albümin düzeltmesi, hipokalsemi, hiperkalsemi, kriz tedavisi

Özet

Kalsiyum vücutta en fazla bulunan elektrolittir ve %99'u kemiktedir. Plazma kalsiyumunun yaklaşık %40'ı proteine bağlı, %10'u kompleks, %50'si iyonizedir; belirtileri yalnızca iyonize kalsiyum belirler. Normal total kalsiyum 8.5–10.5 mg/dL (4.2–5.0 mEq/L) düzeyindedir. PTH, kalsitriol ve kalsitonin kalsiyumu kemik, böbrek ve ince bağırsak üzerinden düzenler; kalbin bu düzenlemede görevi yoktur. Albümindeki her 1 g/dL düşüş total kalsiyumu 0.8 mg/dL azaltır: düzeltilmiş kalsiyum = kalsiyum + 0.8 × (4 − albümin); normal albümin verilmişse o değer kullanılır (Mart 2022: 9.1). Hipoproteinemi yalnızca total kalsiyumu düşürür ve asemptomatiktir; alkaloz total kalsiyum normalken iyonize kalsiyumu azaltıp tetani yapar, asidoz ise iyonize kalsiyumu artırır. Hipokalsemi, kalsiyumun 8.4 mg/dL ya da iyonize kalsiyumun 4.5 mg/dL altında olmasıdır. En sık nedeni tiroidektomi ve baş-boyun cerrahisi sonrası hipoparatiroididir; akut pankreatit, masif yumuşak doku enfeksiyonu, böbrek yetmezliği, fistüller, magnezyum bozuklukları, tümör lizis sendromu, rabdomiyoliz, hiperfosfatemi, osteoblastik metastaz, sitrat ve EDTA ile furosemid de nedenler arasındadır. Ağız çevresi parestezisi, Chvostek ve Trousseau, tetani, larengospazm, nöbet, hiperrefleksi, uzun QT ve kronik olguda katarakt görülür; pH, potasyum ve magnezyuma her zaman bakılır, öncelik magnezyumdadır. Akut semptomla birlikte kalsiyum 7 mg/dL ya da iyonize kalsiyum 0.8 mmol/L altındaysa yavaş IV kalsiyum glukonat (klorürden daha az nekroz) verilir; hafif olguda oral kalsiyum laktatla hedef 7–9 mg/dL'dir. Hiperkalsemi kalsiyumun 10.5 mg/dL'yi aşmasıdır; genel olarak en sık neden hiperparatiroidizm, yatan hastada malignitedir: skuamöz hücreli karsinomda PTHrP, Hodgkin ve lenfomada kalsitriol, miyelom ve metastazlarda kemik yıkımı. Granülomlar, ilaçlar (tiyazid, lityum, A ve D vitamini), endokrin hastalıklar, süt-alkali sendromu ve familyal hipokalsiürik hiperkalsemi diğer nedenlerdir. Konstipasyon, peptik ülser, pankreatit, poliüri, böbrek taşı, güçsüzlük, depresyondan komaya uzanan tablo ve kısa QT görülür; 16 mg/dL üzerinde kardiyak arrest gelişebilir. Tedavi IV salinle başlar, furosemid ancak hacim yerine konduktan sonra gelir; kalsitonin 2–4 saatte etki eder ama taşifilaksi gelişir, bifosfonat (bugün zoledronik asit) geç ama kalıcı etki eder, steroid kalsitriol aracılı nedenlerde işe yarar, mitramisin bırakılmıştır ve diyaliz son seçenektir.

Bu derste geçen kavramlar

• Düzeltilmiş kalsiyum
• İyonize kalsiyum
• Hipoparatiroidi
• Hipokalsemi
• Hiperkalsemi
• Chvostek belirtisi
• Trousseau belirtisi
• Uzamış QT
• Kısa QT
• Kalsiyum glukonat
• Kalsiyum klorür
• Loop diüretik (furosemid)
• Süt-alkali sendromu
• Pulmoner skuamöz hücreli karsinom
• Parathormon (PTH)
• Kalsitriol (aktif D vitamini)
• Kalsitonin
• PTH ilişkili peptid (PTHrP)
• Hiperkalsemik kriz
• Bifosfonatlar (zoledronik asit)
• Familyal hipokalsiürik hiperkalsemi

İçerik